Herstel en gewoonten
Hoe werken je zintuigen en lichaamsdelen samen bij een beweging?
Coördinatie is het vermogen om zintuiglijke informatie en bewegingen van verschillende lichaamsdelen op elkaar af te stemmen. Zo kun je doelgericht bewegen met passende timing, richting en kracht. Een voorwerp vangen of een bewegingsreeks volgen vraagt coördinatie. Dat is een ander begrip dan kracht, lenigheid, evenwicht of snelheid.
Wat gebeurt er als je een kopje pakt?
Je ogen bepalen waar het kopje staat. Je arm reikt ernaartoe, je hand opent en je vingers sluiten met genoeg kracht om het vast te houden. Die handelingen moeten op het juiste moment bij elkaar aansluiten. Alleen sterke vingers verklaren dat niet.
Dat is wat coördinatie in het dagelijks bewegen betekent. De Britse NHS-organisatie NELFT beschrijft hoe verschillende lichaamsdelen soepel samenwerken. Daaronder vallen het afstemmen van beide lichaamshelften en het gebruiken van wat je ziet om je handen te sturen.
Volgens MedlinePlus brengen de kleine hersenen informatie samen die nodig is voor gecoördineerd bewegen. Coördinatie zit dus niet in één spier en laat zich niet met één oefening beoordelen. Het zenuwstelsel, de informatie van je zintuigen en de specifieke taak spelen mee.
Dagelijkse handelingen vragen verschillende vormen van coördinatie
Met een voorwerp in je hand een deur openen en erdoorheen lopen vraagt meer dan het gewicht van het voorwerp tillen. Je handen hebben verschillende taken, terwijl je je houding en stappen op elkaar afstemt.
De voorbeelden lichten het begrip toe. Het zijn geen oefeningen, tests of suggesties om dagelijkse handelingen expres moeilijker te maken.
| Taak | Wat moet samenwerken? | Wat dat voorbeeld niet aantoont |
|---|---|---|
| Een overhemd dichtknopen | Beide handen en nauwkeurige vingerbewegingen | Evenwicht van het hele lichaam of aerobe conditie |
| Een vertrouwd voorwerp vangen | Zien, reiken en de hand op tijd sluiten | Coördinatie bij iedere sport |
| Een dansreeks volgen | Onthouden van de volgorde, ritme en bewegen | Dat sneller bewegen altijd beter is |
| Lopend een kopje dragen | Greep, armpositie, houding en stappen | Dat een probleem hiermee één bepaalde medische oorzaak heeft |
Het verschil met evenwicht, kracht en lenigheid
Bij evenwicht gaat het erom een lichaamshouding te behouden of te beheersen. Bij coördinatie gaat het om de samenwerking tussen onderdelen van een beweging. Tijdens het lopen spelen beide mee. Ook zittend met goede steun kun je zeer nauwkeurige handbewegingen maken.
Kracht gaat over het leveren van spierkracht, lenigheid over de beschikbare bewegingsuitslag rond een gewricht. Voldoende kracht en bewegingsruimte helpen een taak mogelijk te maken. Ze garanderen niet dat de beweging precies op tijd of in de juiste richting verloopt.
Een nieuwe reeks kan daardoor moeilijk voelen terwijl geen enkel onderdeel veel lichamelijke inspanning vraagt. Misschien moet je de volgorde onthouden, reageren op een aanwijzing of twee lichaamshelften op elkaar afstemmen. Dat staat niet gelijk aan zwakte of een slechte conditie.
Vaardigheid bij één taak zegt niet alles over een andere
Een geoefende zwemmer hoeft een danspatroon niet direct te kunnen volgen. Een muzikant kan fijne vingerbewegingen beheersen zonder ervaring met een balsport. Het is daarom zinvoller de coördinatie bij een taak te beschrijven dan mensen één algemene rangorde toe te kennen.
In een laboratoriumstudie met een armbeweging en een drukbeweging van de duim bleek dat de relatie tussen de taakonderdelen invloed had op hoe deelnemers ze uitvoerden. Het ging om één experimentele taak. Het onderzoek levert geen oefening op die alle vormen van coördinatie verbetert.
Wil je je coördinatie verbeteren, benoem dan de activiteit die ertoe doet. Gaat het om voorwerpen hanteren, een les volgen of een bepaalde sportbeweging uitvoeren? Met een concrete vraag kun je beter bespreken welke uitleg of steun nodig is.
Hoe beschrijf je wat er moeilijk ging?
‘Ik verloor de volgorde toen de instructeur versnelde’ is preciezer dan ‘ik heb geen coördinatie’. Lag de moeilijkheid in je handen, je voeten of het tegelijk gebruiken van beide? Ging het alleen mis bij een demonstratie in spiegelbeeld?
De linkerkant van een instructeur verwarren met je eigen linkerkant kan samenhangen met de aanwijzingen. Ook andere muziek of gesproken uitleg kan maken dat je de draad kwijtraakt. Zo’n beschrijving helpt de leeromgeving en je lichamelijke mogelijkheden uit elkaar te houden.
Dit is geen medische beoordeling. Een docent kan aanwijzingen verduidelijken. Veranderingen zonder duidelijke oorzaak of problemen bij gewone dagelijkse handelingen kun je met een arts bespreken. Een online coördinatiescore kan de oorzaak niet betrouwbaar bepalen.
Steun en heldere uitleg veranderen de leertaak
In een ondersteunde houding hoef je soms minder dingen tegelijk te regelen. Een duidelijke demonstratie kan een onbekende reeks begrijpelijker maken. Daarmee verander je de omstandigheden waaronder je leert.
Noteer bij een vergelijking ook de uitleg en de omgeving. Een langzamere demonstratie, een bekende volgorde of minder afleiding kan de uitvoering veranderen zonder dat je algemene lichamelijke coördinatie is verbeterd.
Plotseling moeite krijgen met lopen of je coördinatie verliezen kan wijzen op een beroerte, zeker bij krachtsverlies of veranderingen in spreken of zien. Schakel dan onmiddellijk de hulpdiensten in. Ook geleidelijk ontstane of terugkerende problemen zonder duidelijke oorzaak verdienen medisch advies.
Lees ook
Maak in je beschrijving onderscheid tussen de timing van de beweging, de geboden steun en de houding waarin je begint.
Veelgestelde vragen
Is coördinatie hetzelfde als evenwicht?
Nee. Evenwicht gaat over houding en stabiliteit. Coördinatie gaat over hoe de onderdelen van een beweging samenwerken. Bij dezelfde taak kunnen beide een rol spelen.
Wat is oog-handcoördinatie?
Je gebruikt wat je ziet om je hand te sturen, bijvoorbeeld om te bepalen waar en wanneer je naar iets reikt. Het is één aspect van coördinatie en geen totaalscore voor fitheid.
Betekent sneller bewegen betere coördinatie?
Niet noodzakelijk. Als snelheid ten koste gaat van nauwkeurigheid of controle, verandert ook de uitkomst. Kijk of je de bedoelde beweging goed kon uitvoeren.
Kan één online test mijn coördinatie beoordelen?
Eén taak omvat niet alle vormen van coördinatie en kan de oorzaak van een probleem niet vaststellen. Bij klachten of beperkingen in het dagelijks leven kan een professional je voorgeschiedenis en relevante bewegingen beoordelen.
Bronnen
- NELFT NHS — Begrippen rond evenwicht, coördinatie en motorische planning, geraadpleegd op
- MedlinePlus — De functie van de kleine hersenen, geraadpleegd op
- Diedrichsen en collega’s, 2007 — Experiment over timing en coördinatie, geraadpleegd op
- CDC — Tekenen en symptomen van een beroerte, geraadpleegd op